“AULAS DE PORTUGUÉS E BRASILEIRO”

por Xosé Manuel Sarille
(Publicado en A Nosa Terra nº 1.174)

Infórmanme os meus amigos José Ramom Pichel e Valentim Faxim que o ensino do portugués está moi estendido na comunidade autónoma de Extremadura. Por prudencia máis que por dúbida consultei a arañeira para confirmar. Sen facer unha busca precisa atopei unha noticia do ano 2001 que confirma a existencia de seis mil alunos de portugués no ensino primario e secundario durante ese curso escolar. A metade dos estudantes de portugués existentes naqueles días no Estado Español.

Leo tamén que o goberno extremeño, presidido por Juan Carlos Rodríguez Ibarra, incorporou o portugués ás escolas de idiomas e fixo que se convertese no segundo idioma en número de matriculados, só por detrás do inglés e por diante do francés, o alemán e o italiano.

Curiosa situación. Non a deles, senón a nosa. Porque non cómpre un grande esforzo para imaxinar que ese fluxo de estudantes se produce polas expectativas de traballo, como tradutores, facendo de ponte entre as dúas culturas, xestionando o propio acercamento, canalizando as iniciativas que se derivan dese acercamento.  

Parece que o goberno extremeño está sabendo aproveitar a nova realidade que vai configurando a desaparición da fronteira, a unidade europea e as sinerxías que se derivan.

Se miramos para Extremadura, nós non podemos catalogar como un soño, como unha utopía, a desexada incorporación do portugués ao noso ensino primario e secundario. Non podemos admitir que sexa para nós un soño o que para eles é un trámite burocrático,  porque daquela moito terían enmagrecido os nosos soños, prezado Alcalá. 

O problema, aquí tamén, é de atraso puro e duro. Non sucederá que se nos atrapallan os complexos e os prexuízos á hora de propór medidas que sirvan para facer unha promoción decidida do ensino do portugués entre os nosos escolares? Non se nos cruzará o vello imaxinario ultraesquerdista cheo de guerrilheiros e revoluçom galega e anti-castrapistas e agires varios?  Non será que proxectamos a diglosia, máis presente que nunca entre nós, a extensións culturais intocábeis, tabús, que son a do portugués e a do brasileiro? Non nos estará matando unha visión etnográfica da lingua galega, ligada ao máis estático e negadora de cambios nesta nosa sociedade? Non aboiará por todas as partes o paraíso perdido da aldea? Non será que o poder teme, ou temía, aos propios intelectuais, cando se puido ter decidido a abrir esa vía de cooperación transfronteiriza?

Sinto volver dicilo, pero as traducións de obras portuguesas e brasileiras ao galego reforzan sen excepción os prexuízos e a distancia da cultura galega a respecto das outras que pertencen ao tronco lingüístico do galego-portugués. E hai que dicilo. Aínda que debamos aprezar as novas opinións que a ritmo xeolóxico galego van aparecendo nos xornais e van abrindo un horizonte máis luminoso que o da realidade actual, o cal non é moi difícil.

Esta lonxanía de Portugal e Brasil indicaba unha pobreza de miras absoluta hai vinte anos. Hoxe, despois da configuración da nova rexión entre Galiza e o norte de Portugal, simplemente non ten nome. Non nos afasta moito da realidade galega que nos amosa o alcalde de Negreira nas súas obras completas. Exaxerando algo, son preferíbeis os aforismos do rexedor ciceroniano que as reservas que seguen a producirse nalgúns círculos sobre o achegamento a Brasil e Portugal. Que co alcalde aínda rimos.

Mais ollo, porque o ensino do portugués nas aulas galegas non debe converterse nunha reivindicación, nunha batalla inconformista, cargada de lugares sabidos, argumentos sobados que a ninguén lle interesan e que os iniciados manexan con grande soltura para guindarllos na cara ao poder de turno, se algún día hai turno. De converterse nunha reivindicación, daquela si que sería un soño e non unha iniciativa interesante para todos, un trámite necesario, que canto menos demore menos retardará outros beneficios. Estaba ben que sen exhibición de pancartas, os partidos políticos escoitasen e propuxesen unha actuación global no referente á relación cos países lusófonos.

Paradoxal situación esta na que o goberno dunha rexión sen máis vinculación con Portugal que a da cercanía xeográfica, decide abrir as portas, mentres Galiza vive sen estímulos para o achegamento. E os poucos que hai non se coñecen. Mais hainos. Non é preciso irse a Braga a mercar libros en portugués. Hai librarías que por sensibilidade e até por elegancia, venden libro en brasileiro e portugués na Galiza. Como para andar non hai nada mellor que comezar a dar pasos,  vou nomear as que coñezo. En Santiago e A Coruña están as librarías Couceiro. Tamén en Santiago poden visitar a Libraría Pedreira e A Palavra Perduda; Torga en Ourense, Andel do Libro Galego-portugués en Vigo. Biblos Clube de Lectores envía cada dous meses aos seus socios unha interesante e renovada oferta. Nelas atoparán as mellores obras orixinais, sen traducir.